Khi Nào Cần Đo Đa Ký Giấc Ngủ? Dấu Hiệu Cần Biết

Những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám để đánh giá ngưng thở khi ngủ?

Bạn nên đi khám để đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ nếu thường xuyên ngáy to, được người thân phát hiện ngừng thở khi ngủ, thức giấc vì nghẹt thở hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày.

Các dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) có thể chia thành hai nhóm:

1. Dấu hiệu xuất hiện ban đêm, thường do người thân phát hiện:

• Ngưng thở từng lúc: Người ngủ cùng nhận thấy bạn có những khoảng ngừng thở, sau đó thở mạnh trở lại.
• Ngáy to, thường xuyên: Đặc biệt đáng chú ý khi đi kèm những khoảng ngừng thở hoặc tiếng thở hổn hển.
• Thức giấc vì hụt hơi, sặc hoặc nghẹn: Có thể xảy ra nhiều lần trong đêm.

2. Dấu hiệu người bệnh cảm nhận khi thức:

• Buồn ngủ quá mức ban ngày: Dễ ngủ gật khi đọc sách, xem tivi hoặc làm việc.
• Ngủ dậy vẫn mệt: Cảm thấy thiếu năng lượng dù đã ngủ đủ thời gian.
• Đau đầu buổi sáng, tiểu đêm, giảm tập trung: Những biểu hiện hỗ trợ đánh giá nhưng không đặc hiệu cho OSA.

Theo AASM, ngáy to, ngưng thở được chứng kiến và buồn ngủ ban ngày là những dấu hiệu quan trọng khi đánh giá nguy cơ.

Tuy nhiên, ngáy to không đồng nghĩa với mắc OSA; không ngáy hoặc không buồn ngủ cũng không loại trừ bệnh. Các triệu chứng chỉ giúp xác định mức độ nghi ngờ, không thay thế xét nghiệm chẩn đoán.

Nếu có những biểu hiện trên, bạn nên khám chuyên khoa giấc ngủ hoặc hô hấp để bác sĩ đánh giá và quyết định có cần đo giấc ngủ hay không.

Khi nào nên đi khám và bác sĩ đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ như thế nào?

Bạn nên đi khám để đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ nếu thường xuyên ngáy to, buồn ngủ ban ngày, ngủ không thấy khỏe hoặc được người thân phát hiện có những khoảng ngừng thở khi ngủ. Bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng, bệnh sử và các yếu tố nguy cơ trước khi quyết định có cần đo giấc ngủ hay không.

Theo Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), quá trình đánh giá thường tập trung vào:

• Triệu chứng khi ngủ: Ngáy to thường xuyên, ngừng thở được người thân chứng kiến, thức giấc vì hụt hơi hoặc nghẹn.
• Biểu hiện ban ngày: Buồn ngủ quá mức, mệt mỏi, khó tập trung hoặc đau đầu khi thức dậy.
• Yếu tố nguy cơ: Béo phì, tăng huyết áp, đặc điểm đường thở trên và các bệnh lý đi kèm.

Bác sĩ có thể sử dụng STOP-Bang để sàng lọc nguy cơ ngưng thở khi ngủ và thang Epworth để đánh giá mức độ buồn ngủ ban ngày. Tuy nhiên, những công cụ này không thể thay thế xét nghiệm chẩn đoán.

Đặc biệt, người trưởng thành có buồn ngủ quá mức ban ngày kèm ít nhất hai trong ba yếu tố: ngáy to thường xuyên, ngừng thở hoặc hụt hơi/nghẹn được chứng kiến, tăng huyết áp đã được chẩn đoán thuộc nhóm tăng nguy cơ ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn mức trung bình đến nặng theo tiêu chí AASM.

Việc lựa chọn đo hô hấp khi ngủ tại nhà hay đa ký giấc ngủ tại cơ sở y tế phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ. Người có bệnh tim – hô hấp đáng kể hoặc nghi ngờ giảm thông khí khi ngủ thường cần được ưu tiên đánh giá bằng đa ký giấc ngủ tại cơ sở chuyên môn.

Khi nào bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ (PSG)?

Bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ (PSG) khi nghi ngờ người bệnh mắc ngưng thở khi ngủ hoặc các rối loạn giấc ngủ khác, đặc biệt nếu tình trạng sức khỏe phức tạp hoặc kết quả đo tại nhà chưa đủ để chẩn đoán.

Theo American Academy of Sleep Medicine (AASM), PSG được ưu tiên thay vì đo ngưng thở khi ngủ tại nhà (HSAT) trong các trường hợp:

• Bệnh tim hoặc hô hấp đáng kể, chẳng hạn suy tim, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nặng.
• Suy yếu cơ hô hấp do bệnh thần kinh–cơ hoặc nghi ngờ giảm thông khí khi ngủ.
• Dùng thuốc giảm đau nhóm opioid kéo dài, có tiền sử đột quỵ hoặc mất ngủ nặng.
• Nghi ngờ rối loạn hô hấp trung ương hoặc các rối loạn giấc ngủ khác cần theo dõi chuyên sâu.
• Kết quả HSAT âm tính, không rõ ràng hoặc không đạt yêu cầu kỹ thuật, nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ ngưng thở khi ngủ.

PSG ghi nhận sóng não, chuyển động mắt, hoạt động cơ và các thông số hô hấp, giúp xác định thời gian ngủ thực tế và phân biệt những rối loạn mà HSAT có thể bỏ sót.

Không phải người ngáy to hoặc buồn ngủ ban ngày nào cũng cần PSG. Với người trưởng thành không có tình trạng bệnh phức tạp và có nguy cơ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn từ trung bình đến nặng, HSAT có thể là lựa chọn phù hợp sau khi được bác sĩ đánh giá.

Vì vậy, bước đầu tiên là thăm khám để xác định phương pháp đo cần thiết, thay vì tự lựa chọn xét nghiệm.

Đo đa ký giấc ngủ và xét nghiệm ngưng thở khi ngủ tại nhà khác nhau thế nào?

Đo đa ký giấc ngủ (PSG) ghi nhận toàn diện hoạt động giấc ngủ và hô hấp tại cơ sở chuyên môn, trong khi xét nghiệm ngưng thở khi ngủ tại nhà (HSAT) chủ yếu theo dõi hô hấp, phù hợp với người trưởng thành nghi ngờ ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) mức trung bình–nặng, không có bệnh lý phức tạp.
 

Theo hướng dẫn của AASM, PSG là xét nghiệm tiêu chuẩn để chẩn đoán OSA. HSAT cũng được chấp nhận ở nhóm người bệnh phù hợp sau khi bác sĩ đánh giá lâm sàng.

Khác biệt quan trọng nằm ở khả năng xác định thời gian ngủ thực tế. HSAT thông thường không ghi sóng não, nên thời gian ghi nhận có thể dài hơn thời gian thực sự ngủ, dẫn đến đánh giá thấp mức độ OSA.

Nếu HSAT âm tính, không đủ dữ liệu hoặc không kết luận được nhưng vẫn nghi ngờ OSA, AASM khuyến nghị thực hiện PSG. PSG cũng được ưu tiên khi có bệnh tim–phổi đáng kể, nghi ngờ giảm thông khí khi ngủ hoặc mất ngủ nặng.

Vì vậy, không nên tự chọn phương pháp đo chỉ dựa vào sự thuận tiện. Bác sĩ cần đánh giá triệu chứng và bệnh nền trước khi chỉ định.

Nên làm gì nếu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ nhưng chưa được chỉ định đo?

Nếu thường xuyên ngáy to, mệt mỏi ban ngày hoặc được người thân phát hiện ngưng thở khi ngủ, bạn nên ghi nhận triệu chứng và đi khám chuyên khoa. Bác sĩ sẽ đánh giá nguy cơ trước khi quyết định có cần đo giấc ngủ hay không.

Bạn có thể thực hiện theo 5 bước sau:

1. Ghi nhật ký giấc ngủ trong khoảng 2 tuần: Ghi giờ ngủ, số lần thức giấc, tình trạng ngáy và mức độ mệt mỏi ban ngày. Nhờ người thân ghi nhận những lần ngừng thở hoặc thở hổn hển khi ngủ nếu quan sát thấy.

2. Chuẩn bị thông tin trước khi khám: Mang theo nhật ký, danh sách thuốc đang sử dụng và kết quả khám gần đây. Đặc biệt, hãy cho bác sĩ biết nếu bạn có tăng huyết áp hoặc bệnh tim phổi.

3. Khám và đánh giá nguy cơ: Bác sĩ có thể sử dụng thang điểm STOP-Bang hoặc Epworth để sàng lọc. Các thang điểm này không thay thế xét nghiệm chẩn đoán. Theo AASM, việc chỉ định đo cần dựa trên đánh giá lâm sàng toàn diện.

4. Thực hiện xét nghiệm khi được chỉ định: Tùy tình trạng, bác sĩ có thể lựa chọn đo ngưng thở khi ngủ tại nhà (HSAT) hoặc đa ký giấc ngủ (PSG). Nếu HSAT âm tính nhưng vẫn nghi ngờ bệnh, cần đánh giá thêm bằng PSG.

5. Không tự mua CPAP/BiPAP để điều trị: Các thiết bị này cần được sử dụng theo chỉ định và hướng dẫn chuyên môn sau khi có chẩn đoán phù hợp.

Đặc biệt, nếu buồn ngủ đến mức ngủ gật khi lái xe, hãy ngừng lái và đi khám sớm. Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở nặng, tím tái hoặc rối loạn ý thức, cần gọi cấp cứu 115 thay vì chờ lịch đo giấc ngủ.

Các dấu hiệu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ là lý do để thăm khám, nhưng chưa đủ để tự kết luận cần đo đa ký giấc ngủ. Tùy tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định đo hô hấp tại nhà hoặc đa ký giấc ngủ tại cơ sở y tế. Nếu kết quả đo tại nhà âm tính nhưng vẫn nghi ngờ bệnh, có thể cần kiểm tra thêm. Khi triệu chứng kéo dài, bạn nên đến cơ sở y tế có chuyên môn về giấc ngủ để được đánh giá.