Virus SARS-CoV-2 xâm nhập vào phổi bằng cách bám vào tế bào phế nang loại II thông qua thụ thể ACE2, sau đó nhờ enzyme TMPRSS2 hỗ trợ hợp nhất màng, giúp virus dễ dàng đi vào tế bào.
Cơ chế này khiến virus lan rộng nhanh chóng ở mô phổi, gây tổn thương lan tỏa (DAD), viêm nội mô, huyết khối mao mạch, và xơ hóa – tất cả làm suy giảm khả năng trao đổi oxy nghiêm trọng. Đặc biệt, một số bệnh nhân bị “thiếu oxy thầm lặng” (silent hypoxemia), tức mức oxy giảm mạnh nhưng vẫn cảm thấy thở bình thường trong giai đoạn đầu.
Theo các bác sĩ hô hấp từ 2020–2024, tình trạng này có thể tiến triển thành viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS), và trong một số ca, dẫn đến xơ phổi không hồi phục. Ở bệnh nhân hậu COVID hoặc từng thở máy, các bất thường như giảm khuếch tán khí (DLCO ≤ 80%), hình ảnh phổi mờ, giãn phế quản, và xơ hóa vẫn tồn tại nhiều tháng sau đó.
Hiểu rõ cơ chế tổn thương này giúp người bệnh và người chăm sóc nhận diện sớm dấu hiệu nguy hiểm. Việc theo dõi độ bão hòa oxy tại nhà bằng thiết bị đáng tin cậy có thể giúp phòng tránh nhập viện muộn – một bước đơn giản nhưng thiết yếu để bảo vệ lá phổi của bạn hoặc người thân.
Các triệu chứng cho thấy phổi bị ảnh hưởng sau khi mắc COVID bao gồm khó thở, ho kéo dài, đau tức ngực và cảm giác mệt mỏi kéo dài, ngay cả sau khi khỏi bệnh. Những biểu hiện này có thể là dấu hiệu của viêm phổi, tổn thương phế nang, hoặc trong một số trường hợp, xơ hóa phổi – một biến chứng có thể kéo dài hoặc vĩnh viễn.
Trong giai đoạn cấp tính, người bệnh thường cảm thấy khó thở, giảm oxy máu, tức ngực và ho. Một biểu hiện đáng lo ngại là “thiếu oxy thầm lặng” – khi nồng độ SpO₂ giảm mạnh nhưng người bệnh không cảm nhận rõ sự khó thở, dễ dẫn đến suy hô hấp cấp mà không được phát hiện kịp thời.
Về lâu dài, nhiều người hồi phục dần theo thời gian, nhưng cũng có những trường hợp gặp phải tình trạng khó thở kéo dài khi vận động, ho mạn tính, mệt mỏi, hoặc giảm dung tích phổi.
Nếu bạn nhận thấy oxy tại nhà giảm khi gắng sức, khó thở không cải thiện sau vài tuần, hoặc đau ngực kéo dài, đó có thể là dấu hiệu tổn thương phổi tiến triển – cần được khám chuyên sâu.
Đừng chờ đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Nếu bạn hoặc người thân đang hồi phục sau COVID mà cảm thấy hơi thở nặng nề hơn thường ngày, hãy theo dõi chỉ số SpO₂ tại nhà và chủ động tìm đến sự hỗ trợ y tế kịp thời. Một chiếc máy đo oxy đáng tin cậy và sự thấu hiểu về cơ thể mình có thể là “tấm khiên” bảo vệ bạn khỏi những biến chứng nguy hiểm.
COVID-19 có thể để lại di chứng phổi vĩnh viễn, nhưng chỉ xảy ra ở một tỷ lệ nhỏ người bệnh, đặc biệt là những trường hợp nặng từng phải nhập viện hoặc thở máy.
Phần lớn người bệnh phục hồi chức năng phổi theo thời gian. Tuy nhiên, theo nghiên cứu tại Viện Tim và Phổi Quốc gia, Đại học Hoàng gia London, khoảng 11% bệnh nhân xuất viện sau COVID nặng có dấu hiệu xơ hoá phổi kiểu sẹo khi chụp CT, và nhiều người vẫn có khó thở hoặc giảm khả năng trao đổi khí (DLCO) dù phổi trông “bình thường” trên phim.
Những bất thường này cải thiện dần: từ 54% ở 6 tháng giảm còn 39% sau 2 năm. Trong khi đó, người mắc COVID nhẹ, không thiếu oxy và không nhập viện hầu như không có tổn thương vĩnh viễn.
Nguy cơ tổn thương lâu dài cao hơn nếu: từng thở máy, nằm ICU, có hội chứng ARDS, viêm nặng, hoặc có bệnh nền như tim mạch, phổi tắc nghẽn. Những người này thường cần theo dõi sớm sau 6–12 tuần với X-quang, đo chức năng phổi, đi bộ 6 phút và chụp CT khi cần. Các chương trình phục hồi hô hấp giúp cải thiện rõ chất lượng cuộc sống và khả năng hít thở.
Nếu bạn hoặc người thân từng mắc COVID nặng và vẫn thấy khó thở kéo dài, hãy đi khám. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách có thể giúp phục hồi phổi tốt hơn và tránh những tổn thương dai dẳng không đáng có.
Để phục hồi và bảo vệ phổi sau COVID, người bệnh nên thực hiện các bài tập hô hấp đều đặn, tập luyện thể lực vừa sức và sử dụng thiết bị y tế phù hợp khi cần thiết. Phác đồ phục hồi cần được cá nhân hóa tùy theo mức độ ảnh hưởng của bệnh.
Với các trường hợp nhẹ, người bệnh có thể phục hồi tại nhà qua các bài tập thở như thở cơ hoành, thở mím môi, cùng các hoạt động thể lực nhẹ như đi bộ, đứng lên-ngồi xuống. Tập luyện nên diễn ra đều đặn 2–3 lần mỗi tuần, với cường độ vừa phải và theo dõi sát triệu chứng để tránh tình trạng mệt mỏi kéo dài sau vận động.
Ở các ca nặng, quá trình phục hồi đòi hỏi sự giám sát chuyên môn chặt chẽ. Chương trình phục hồi chức năng hô hấp nên được thực hiện tại cơ sở y tế, với khởi đầu ở cường độ thấp, có đánh giá hậu vận động và kết hợp hỗ trợ tâm lý – nghề nghiệp nếu cần. Chỉ sử dụng oxy tại nhà hoặc thiết bị chuyên sâu khi đạt tiêu chí lâm sàng rõ ràng.
Thiết bị như máy đo thở (incentive spirometer) có thể giúp cải thiện khả năng hít vào và giảm lo âu nếu dùng đúng cách, nhưng không nên sử dụng đơn lẻ. Hầu hết người bệnh không cần dùng oxy lâu dài, và việc điều trị phải được theo dõi định kỳ để ngưng khi không còn chỉ định.
Luôn lắng nghe cơ thể và tìm đến chuyên gia nếu xuất hiện dấu hiệu báo động như đau ngực, ngất, hoặc khó thở kéo dài. Phục hồi phổi là hành trình cần sự kiên trì và hiểu biết – nhưng bạn không đơn độc trên hành trình đó.
Hậu COVID không đơn thuần là một giai đoạn hồi phục – đó là hành trình dài của lắng nghe cơ thể và theo dõi hơi thở mỗi ngày. Với những ai đang lo lắng về oxy, phổi hay sự an toàn của người thân lớn tuổi, điều quan trọng là có thiết bị hỗ trợ rõ ràng và dễ dùng. S-med cung cấp giải pháp hô hấp an toàn, được kiểm định, để bạn yên tâm hơn trong từng nhịp thở. Truy cập s-med.vn để tìm hiểu thiết bị phù hợp.
