Tác dụng phụ của CPAP: Khô mũi, đầy bụng, tức ngực

Dùng CPAP lâu dài có tác dụng phụ gì không?

Dùng CPAP lâu dài có thể gây khô mũi–họng, nghẹt mũi, kích ứng mask hoặc đầy bụng do nuốt hơi, nhưng đa số là khó chịu liên quan đến độ ẩm, rò khí và cách dùng; không nên tự chỉnh áp lực để xử lý.

Bằng chứng trên chủ yếu áp dụng cho người lớn dùng CPAP/PAP điều trị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn; mức khó chịu thay đổi theo mask, áp lực và bệnh mũi–xoang sẵn có.

Quy tắc an toàn: ưu tiên kiểm tra mask, độ ẩm và kỹ thuật sử dụng; nếu triệu chứng vẫn kéo dài hoặc gây bỏ máy, cần đánh giá lại bởi bác sĩ/đơn vị hỗ trợ CPAP thay vì tự tăng hoặc giảm áp lực.

CPAP gây khô họng, khô mũi hoặc làm viêm mũi nặng hơn không?

CPAP có thể gây khô mũi, khô họng hoặc nghẹt mũi, nhất là khi khí chưa đủ ẩm, có rò khí hoặc thở miệng; nhưng các triệu chứng này không đồng nghĩa CPAP gây viêm xoang.

1. Nếu khô mũi hoặc khô họng: kiểm tra mask có rò không và người bệnh có há miệng khi ngủ không. American Thoracic Society khuyến nghị điều chỉnh làm ẩm, có thể dùng ống gia nhiệt, nước muối mũi; người dùng mask mũi bị khô miệng có thể cần đai cằm hoặc đánh giá đổi loại mask.
2. Nếu nghẹt mũi tăng khi dùng CPAP: làm ẩm có gia nhiệt có thể giảm một số tác dụng phụ mũi–họng. Tuy nhiên, tổng hợp nghiên cứu cho thấy lợi ích không đồng đều và không chứng minh chắc chắn rằng humidifier sẽ làm tăng thời gian tuân thủ PAP ở mọi người bệnh.
3. Nếu nghi viêm mũi xoang: cần phân biệt với kích ứng đơn thuần do PAP. Dịch mũi mủ kèm nghẹt hoặc đau/đè nặng vùng mặt, đặc biệt kéo dài ít nhất 10 ngày không cải thiện hoặc nặng trở lại sau giai đoạn đỡ, phù hợp hơn với tiêu chí đánh giá viêm mũi xoang cấp do vi khuẩn.

Không nên tự tăng áp lực CPAP hoặc tự dùng thuốc điều trị viêm mũi xoang để xử lý khô mũi. Nếu đã chỉnh mask và độ ẩm mà triệu chứng vẫn kéo dài, hãy liên hệ bác sĩ hoặc đơn vị theo dõi CPAP để đánh giá nguyên nhân.

Dùng CPAP bị đầy bụng, ợ hơi: Có phải do nuốt hơi?

Có thể. Khi đầy bụng, ợ hơi hoặc trung tiện xuất hiện rõ trong hoặc sau đêm dùng CPAP, đặc biệt sau khi bắt đầu điều trị hoặc tăng áp lực, nguyên nhân đáng nghĩ đến là nuốt hơi (aerophagia), nhưng không nên mặc định mọi triệu chứng tiêu hóa đều do CPAP.

• Dấu hiệu gợi ý nuốt hơi: bụng căng/chướng, ợ hơi, tăng trung tiện hoặc đau do hơi, thường rõ sau khi ngủ với CPAP. Aerophagia xảy ra khi lượng khí đi vào đường tiêu hóa nhiều hơn cơ thể có thể giải phóng.
• Áp lực CPAP và GERD đáng được kiểm tra: nghiên cứu quan sát 753 người dùng CPAP ghi nhận aerophagia liên quan CPAP ở 7,2%; áp lực cao và GERD liên quan với nguy cơ cao hơn. Một nghiên cứu khác cũng ghi nhận triệu chứng aerophagia đi kèm GER, đặc biệt GER ban đêm, nhưng mối quan hệ nhân quả giữa hai tình trạng vẫn chưa hoàn toàn rõ.
• Nếu đầy bụng đã có trước CPAP, kéo dài cả ngày hoặc kèm triệu chứng tiêu hóa khác, cần nghĩ thêm đến GERD, hội chứng ruột kích thích hay nguyên nhân khác thay vì tự quy cho máy.
• Không tự giảm áp lực CPAP. Nếu triệu chứng lặp lại nhiều đêm, gây đau hoặc khiến người bệnh muốn bỏ máy, hãy liên hệ bác sĩ/đơn vị theo dõi để kiểm tra dữ liệu máy và cân nhắc điều chỉnh CPAP, APAP hoặc BiPAP phù hợp.

Dùng CPAP bị tức ngực: Khi nào không nên tiếp tục tự xử lý?

Dùng CPAP bị tức ngực mới xuất hiện không nên mặc định là phản ứng thích nghi; nếu cơn đau rõ, kéo dài, tái diễn hoặc kèm khó thở hay triệu chứng toàn thân, cần chuyển từ “chỉnh máy” sang đánh giá y tế.

• Có thể xử lý kỹ thuật trước khi khó chịu chủ yếu là cảm giác luồng khí mạnh hoặc khó thở ra, không có đau ngực thực sự hay dấu hiệu toàn thân. Các biện pháp thường dùng gồm làm quen với mặt nạ, tính năng ramp và trao đổi với đơn vị điều trị về áp lực; không tự ý đổi áp lực điều trị.
• Không tiếp tục coi là vấn đề “làm quen máy” nếu đau/tức ngực mới xuất hiện, tái diễn hoặc vẫn khiến người bệnh lo ngại. Hướng dẫn CPAP của Hull University Teaching Hospitals xếp đau ngực vào nhóm cần liên hệ bác sĩ ngay.
• Cần cấp cứu nếu ngực có cảm giác đè nặng/bóp nghẹt, đau lan tay, lưng, cổ hoặc hàm, hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, choáng/ngất. Hướng dẫn AHA/ACC nhấn mạnh đau ngực cấp cần được đánh giá khẩn, kể cả khi nguyên nhân cuối cùng không phải tim.
• CPAP có thể gây những khó chịu thường gặp như khô đường thở, đầy hơi hoặc khó chịu khi thở ra, nhưng các triệu chứng này không đủ để giải thích an toàn một cơn đau ngực mới.

Quy tắc quyết định: nếu xuất hiện đau/tức ngực mới hoặc bất kỳ “cờ đỏ” nào ở trên, hãy dừng tự chỉnh máy và chuyển sang đánh giá y tế/cấp cứu phù hợp.

Làm sao để quen với máy CPAP trong tuần đầu tiên?

Tuần đầu dùng CPAP nên tập trung vào việc quen dần với mặt nạ, xử lý rò khí và khô đường thở, rồi báo sớm nếu áp lực gây khó chịu; không có mốc cố định buộc người bệnh phải “quen máy” sau 7 ngày.

1. Tập đeo khi còn thức. Đeo mặt nạ lúc đọc sách hoặc xem TV giúp làm quen cảm giác trên mặt trước khi ngủ; Mayo Clinic và NHLBI đều khuyến nghị cách này.
2. Kiểm tra độ kín khi nằm. Nếu khí xì vào mắt, mặt nạ đau hoặc phải siết dây nhiều mới kín, nên nhờ đơn vị cung cấp kiểm tra lại kích thước hoặc kiểu mặt nạ thay vì cố chịu.
3. Xử lý khô mũi, khô miệng sớm. Máy tạo ẩm, ống sưởi hoặc nước muối sinh lý có thể giúp khi luồng khí làm khô hay nghẹt mũi.
4. Trao đổi về ramp hoặc áp lực nếu thấy ngộp. Ramp có thể tăng áp từ từ khi bắt đầu ngủ; việc thay đổi áp lực điều trị nên được trao đổi với bác sĩ hoặc đơn vị theo dõi.

Một số người mới dùng công khai mô tả phải mất vài tuần mới đeo được cả đêm, cho thấy trải nghiệm thích nghi có thể rất khác nhau; các trường hợp này không cho biết tỷ lệ chung.

Nếu sau vài ngày vẫn không ngủ được với CPAP, rò khí nhiều, khô mũi/miệng dai dẳng hoặc cảm giác áp lực quá khó chịu, nên liên hệ bác sĩ hay nhà cung cấp để chỉnh thiết bị thay vì tự thay đổi áp lực. Xem việc làm quen đang đi đúng hướng khi người bệnh có thể đeo máy trong lúc ngủ với mặt nạ kín, không đau và các khó chịu giảm dần.

Sau khi xử lý khó chịu do CPAP, làm sao biết cách xử lý đã đúng?

Cách xử lý khó chịu do CPAP đang đúng hướng khi triệu chứng giảm đồng thời với rò khí được kiểm soát, giấc ngủ ít gián đoạn hơn và người bệnh dùng máy ổn định hơn; không nên chỉ dựa vào một chỉ số trên máy để kết luận.

1. Kiểm tra đúng triệu chứng vừa xử lý. Sau chỉnh mask, tiếng xì hoặc khí thổi vào mắt nên giảm; sau điều chỉnh độ ẩm, khô mũi, miệng hoặc họng nên dễ chịu hơn. ATS cũng khuyến nghị xử lý khô đường thở bằng điều chỉnh làm ẩm, kiểm soát thở miệng hoặc thay loại mask khi phù hợp.
2. Đối chiếu với dữ liệu máy qua nhiều đêm. Theo dõi thời gian sử dụng, mức rò khí và AHI tồn dư để xem xu hướng có cải thiện hay không. Tuy nhiên, ATS lưu ý dữ liệu rò khí và AHI do máy báo có giới hạn, đặc biệt khi rò khí lớn; vì vậy số liệu tốt nhưng người bệnh vẫn mệt hoặc ngủ kém chưa đủ để coi là đã xử lý xong.
3. Đánh giá lại khi xuất hiện “mismatch”. Nếu khô họng, đầy bụng, tổn thương da, rò khí hoặc khó chịu vẫn tăng, cần kiểm tra lại mask, độ ẩm và cài đặt với kỹ thuật viên/bác sĩ. Đau ngực bất thường hoặc khó thở tăng không nên tiếp tục tự chỉnh CPAP mà cần báo bác sĩ điều trị.

Quy tắc thực hành: xem thay đổi là phù hợp khi cả cảm giác người bệnh và xu hướng dữ liệu máy cùng tiến triển tốt; nếu hai nhóm tín hiệu không khớp hoặc xuất hiện triệu chứng mới, cần đánh giá lại thay vì tiếp tục tự tăng/giảm áp lực.

Khó chịu khi dùng CPAP không đồng nghĩa với việc phải ngừng máy ngay: trước tiên nên kiểm tra độ kín của mặt nạ, rò khí, độ ẩm và quá trình thích nghi. Nếu khô mũi/họng, đầy bụng hoặc cảm giác khó chịu không giảm, trở nên nghiêm trọng, hay xuất hiện đau bụng, nôn, chảy máu mũi lặp lại hoặc khó thở ra kéo dài, người bệnh nên được đánh giá lại. Gia đình có thể nhờ S-med hỗ trợ kiểm tra cách sử dụng thiết bị và xác định bước xử lý phù hợp.