Đa ký giấc ngủ (PSG) là phương pháp ghi nhận toàn diện hoạt động giấc ngủ và hô hấp, còn đa ký hô hấp chủ yếu theo dõi các tín hiệu hô hấp trong khi ngủ, không ghi đầy đủ các giai đoạn ngủ như PSG.
Đa ký giấc ngủ (Polysomnography – PSG) sử dụng nhiều cảm biến để ghi điện não, chuyển động mắt, hoạt động cơ, nhịp tim, luồng khí thở và nồng độ oxy trong máu. Nhờ đó, bác sĩ có thể xác định thời gian ngủ thực tế, các giai đoạn ngủ và những bất thường xảy ra trong đêm.
Đa ký hô hấp (Respiratory Polygraphy) tập trung vào luồng khí thở, nỗ lực hô hấp và độ bão hòa oxy. Phương pháp này thường không ghi điện não nên không xác định đầy đủ thời điểm ngủ, thức hay các lần giấc ngủ bị gián đoạn.
Một điểm cần phân biệt là HSAT (Home Sleep Apnea Test), hay xét nghiệm ngưng thở khi ngủ tại nhà, không phải tên một loại máy riêng biệt. Đây là hình thức xét nghiệm không giám sát, có thể sử dụng thiết bị đa ký hô hấp phù hợp để đánh giá ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) ở người trưởng thành được lựa chọn.
Đo tại nhà không đồng nghĩa với đo ít chỉ số: PSG cũng có thể thực hiện không giám sát trong một số trường hợp. Tuy nhiên, HSAT âm tính không đủ để loại trừ OSA khi vẫn có nghi ngờ lâm sàng; bác sĩ có thể chỉ định PSG để đánh giá thêm.
Đa ký giấc ngủ (PSG) ghi nhận cả hoạt động não, mắt, cơ và hô hấp để xác định giấc ngủ thực tế. Trong khi đó, đa ký hô hấp tại nhà (HSAT) thường tập trung vào luồng khí, nỗ lực thở và nồng độ oxy trong máu.
| Chỉ số theo dõi | Đa ký giấc ngủ (PSG) | Đa ký hô hấp tại nhà (HSAT) |
|---|---|---|
| Điện não (EEG) | Có, xác định ngủ – thức | Thường không có |
| Chuyển động mắt (EOG) | Có, hỗ trợ phân loại giai đoạn ngủ | Thường không có |
| Hoạt động cơ (EMG) | Có, theo dõi cơ cằm và chân | Thường không có |
| Luồng khí hô hấp | Có | Có ở loại dùng cảm biến luồng khí |
| Nỗ lực hô hấp | Có, theo dõi ngực – bụng | Có ở loại III thông thường |
| Nồng độ oxy (SpO₂) | Có | Thường có |
| Nhịp tim | Có, thường qua điện tim (ECG) | Có thể qua cảm biến mạch |
| Thời gian ngủ thực tế | Xác định từ tín hiệu giấc ngủ | Thường không đo trực tiếp; một số máy ước lượng |
| Chỉ số ngưng thở | AHI: số lần ngưng, giảm thở mỗi giờ ngủ | Thường là REI: số biến cố mỗi giờ theo dõi |
Khác biệt dễ bị bỏ qua nằm ở cách tính chỉ số ngưng thở. Nếu thiết bị HSAT ghi nhận 8 giờ nhưng người bệnh chỉ ngủ 5 giờ, việc tính theo thời gian theo dõi có thể khiến chỉ số thấp hơn thực tế.
Một số thiết bị HSAT sử dụng cảm biến mạch và thuật toán để ước lượng thời gian ngủ. Vì vậy, cần kiểm tra công nghệ và cách tính chỉ số của từng máy trước khi so sánh kết quả với PSG.
Đo đa ký hô hấp tại nhà (HSAT) có thể bỏ sót một số biến cố hô hấp khi ngủ hoặc đánh giá thấp mức độ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), đặc biệt ở người ngủ ít, thức giấc nhiều hoặc có bất thường không gây giảm oxy rõ rệt.
Nguyên nhân chính là phần lớn thiết bị HSAT không ghi hoạt động điện não như đa ký giấc ngủ (PSG), dẫn đến những giới hạn sau:
Theo AASM, HSAT vẫn có giá trị chẩn đoán ở người trưởng thành phù hợp, nghi OSA mức độ trung bình đến nặng.
Vì vậy, kết quả HSAT âm tính không đồng nghĩa chắc chắn không mắc OSA. Nếu kết quả âm tính, không kết luận được hoặc dữ liệu kỹ thuật không đạt, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá và thực hiện PSG theo khuyến cáo.
Đo đa ký hô hấp tại nhà (HSAT) phù hợp với người trưởng thành có nguy cơ cao mắc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) mức độ trung bình–nặng, không có bệnh nền phức tạp. Khi cần đánh giá chuyên sâu hoặc nghi ngờ rối loạn hô hấp khác, bác sĩ nên ưu tiên đa ký giấc ngủ (PSG).
Theo Hiệp hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), lựa chọn phương pháp đo phụ thuộc vào triệu chứng, bệnh nền và khả năng thu thập dữ liệu.
| Tình trạng | Phương pháp ưu tiên | Lý do |
|---|---|---|
| Buồn ngủ ban ngày, kèm ít nhất 2 dấu hiệu: ngáy to, ngưng thở được chứng kiến, tăng huyết áp; không có bệnh nền phức tạp | Có thể HSAT | Nguy cơ cao OSA trung bình–nặng |
| Bệnh tim phổi đáng kể, như suy tim hoặc COPD nặng | PSG | Cần đánh giá rối loạn hô hấp phức tạp |
| Yếu cơ hô hấp, nghi giảm thông khí | PSG | Có thể cần theo dõi CO₂ |
| Dùng opioid kéo dài hoặc từng đột quỵ | PSG | Nguy cơ ngưng thở trung ương |
| Mất ngủ nặng hoặc nghi rối loạn giấc ngủ khác | PSG | HSAT không đánh giá đầy đủ giấc ngủ |
| HSAT âm tính, không kết luận hoặc dữ liệu không đạt | PSG | Tránh bỏ sót OSA |
Điểm cần lưu ý: Kết quả HSAT âm tính không loại trừ hoàn toàn OSA. Nếu vẫn ngáy to, buồn ngủ nhiều hoặc được người thân phát hiện ngưng thở khi ngủ, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá để thực hiện PSG.
Không nên tự chọn phương pháp đo chỉ dựa vào sự thuận tiện. Bác sĩ cần thăm khám và xác định xét nghiệm phù hợp trước khi thực hiện.
Nếu đo đa ký hô hấp tại nhà (HSAT) cho kết quả âm tính, không kết luận được hoặc dữ liệu không đạt yêu cầu kỹ thuật, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá để thực hiện đa ký giấc ngủ (PSG), thay vì tự kết luận không mắc ngưng thở khi ngủ.
Theo hướng dẫn của American Academy of Sleep Medicine (AASM), PSG là xét nghiệm tiếp theo được khuyến nghị khi HSAT âm tính, không kết luận được hoặc không đạt yêu cầu kỹ thuật trong quy trình chẩn đoán ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA). Đây là khuyến nghị mạnh.
Kết quả HSAT có thể chưa phản ánh đúng tình trạng bệnh vì:
Lưu ý: HSAT âm tính khác với PSG âm tính. Nếu PSG đầu tiên cũng âm tính nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ OSA, việc đo PSG lần hai chỉ được cân nhắc tùy trường hợp, không phải bước bắt buộc.
Người bệnh nên mang kết quả đo và thông tin triệu chứng đến bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ để được đánh giá trước khi quyết định xét nghiệm tiếp theo.
Trước khi đo đa ký giấc ngủ (PSG) hoặc đa ký hô hấp tại nhà (HSAT), người bệnh nên chuẩn bị thông tin về triệu chứng, bệnh nền, thuốc đang dùng và kết quả đo trước đó. Những dữ liệu này giúp bác sĩ đánh giá phương pháp phù hợp và xác định khi nào cần kiểm tra lại.
Người bệnh hoặc gia đình có thể chuẩn bị:
Theo hướng dẫn của AASM, HSAT âm tính, không kết luận được hoặc không đạt yêu cầu kỹ thuật cần được đánh giá tiếp bằng PSG khi còn nghi ngờ ngưng thở khi ngủ.
Bác sĩ chịu trách nhiệm chỉ định và diễn giải kết quả; đơn vị cung cấp thiết bị chỉ hỗ trợ trong phạm vi kỹ thuật, không thay thế chẩn đoán y khoa.
HSAT có thể phù hợp với người trưởng thành nghi ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn mức độ trung bình đến nặng, không có bệnh lý phức tạp. Tuy nhiên, nên ưu tiên PSG khi có bệnh tim phổi đáng kể, nghi rối loạn giấc ngủ khác hoặc cần đánh giá chuyên sâu. Nếu kết quả HSAT âm tính nhưng triệu chứng vẫn đáng nghi, hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ để được chỉ định PSG, tránh bỏ sót bệnh.
